Nije zanemarljiv ni ekonomski aspekt. Naime, poljoprivreda u … kraju nije profitabilna djelatnost jer proizvodi nemaju prepoznatljiv kvalitet i porijeklo i nijesu atraktivni na domaćem i svjetskom tržištu. Sa druge strane, neka prirodna bogatstva, kojima … kraj obiluje, neadekvatno i nedovoljno se koriste (šumski plodovi, ljekovito bilje i dr.).

Organska poljoprivreda na Durmitoru

Uspostavljanjem sistema gajenja po organskim principima izbjegavaju se i rešavaju svi gore navedeni problemi koji prate konvencionalnu poljoprivredu.
Ostvarljivost projekta “Eko zona Durmitor” leži u potpuno očuvanom zemljištu koje zahvaljujući tradicionalnom načinu poljoprivredne proizvodnje može zadovoljiti standarde koji su propisani u zemljama Evropske Unije.Ovakav pristup pomoći će da se prevazidju problemi koji postoje…(raseljavanje stanovništva, loši uslovi života, otežana prodaja najkvalitetnijih prehrambenih proizvoda…)
Spoj izmedju tradicije, održivog razvoja i nauke je dobitna kombinacija.

Ovakva proizvodnja za nas je i cilj i interes:

proizvodnja prirodne i zdrave hrane koja ne sadrži materije štetne po zdravlje,
proizvodnja organskih proizvoda koji su sertifikovani, prepoznatljivog kvaliteta i porijekla i veoma su traženi na svjetskom tržištu, očuvanje i unapređenje životne sredine putem organske poljoprivrede kao segmenta održivog razvoja, bolje iskorišćenje postojećih prirodnih resursa, razvijena organska poljoprivreda koja ne traži velika ulaganja, značajno angažuje lokalne proizvođače, podstiče razvoj pratećih privrednih delatnosti i osnova za razvoj ekskluzivnog turizma. Organske farme su veoma privlačne za eko turiste, pogodne su za održavanje volonterskih radnih kampova i za edukaciju đaka i studenata u okviru eko-kampova.
Organski orijentisanom poljoprivredom garantuje se očuvanje čistog životnog okruženja (čista izvorišta vode, čist vazduh, očuvan biljni i životinjski svijet) što je veoma bitno za postojeću fabriku vode i eko turizam.
povećava se ponuda zdravih, kvalitetnih i atraktivnih namirnica za turističke kapacitete u … kraju,
izražen deficit i 20-50 % veća cijena organskih proizvoda od proizvoda konvencionalne poljoprivrede, garantuju siguran plasman, ekonomsku dobit i renomiran položaj na svjetskom tržištu.

Da bi zemljište dobilo sertifikat za proizvodnju organske hrane, potrebno je da najmanje tri godine ne bude tretirano hemikalijama, već da se priprema upotrebom stajskog, odnosno biološkog i tečnog đubriva. Ti kriterijumi prihvaćeni su i u SAD, Evropskoj uniji i Japanu, a kod nas u Crnoj Gori, tek se otvaraju istrazivanja na ovu temu. Za intenzivniju biljnu proizvodnju potrebna je povoljna plodnost tla. Jedna od značajnih stvari pored plodnosti jeste i zdrava tlo oslobodjeno hemija i aditiva .
Proizvodnja organske hrane u svijetu je na visokoj cijeni i , zbog odsustva industrije i slabe upotrebe hemijskih preparata u proizvodnji, naši poljoprivrednici i zemljište imaju veliku šansu da zauzmu visoku poziciju na svjetskom trzistu.

Zemljiste

Da bi zemljište dobilo sertifikat za proizvodnju organske hrane, potrebno je da najmanje tri godine ne bude tretirano hemikalijama, već da se priprema upotrebom stajskog, odnosno biološkog i tečnog đubriva. Ti kriterijumi prihvaćeni su i u SAD, Evropskoj uniji i Japanu, a kod nas u Crnoj Gori, tek se otvaraju istrazivanja na ovu temu. Za intenzivniju biljnu proizvodnju potrebna je povoljna plodnost tla. Jedna od značajnih stvari pored plodnosti jeste i zdrava tlo oslobodjeno hemija i aditiva .
Proizvodnja organske hrane u svijetu je na visokoj cijeni i , zbog odsustva industrije i slabe upotrebe hemijskih preparata u proizvodnji, naši poljoprivrednici i zemljište imaju veliku šansu da zauzmu visoku poziciju na svjetskom trzistu.

Kada ispostujemo standarde moci cemo se potpuno ravnopravno pojaviti na trzistu i naravno sa svim prednostima koje ima Durmitor. Zbog toga jai cilj projekta “EKO ZONA DURMITOR” da se zajedno sa resornim ministarstvima obezbijediti medjunarodni sertifikat za zemljište na ovom podrucju koje ima osnovne preduslove da bi zadovoljilo i najstrozije kriterijume.
Ekološka proizvodnja samo je ona koja je usklađena sa zakonskim normama i propisima, i koja je kao takva potvrđena od ovlaštenih pravnih osoba i laboratorija. Vrijednost ove zakonske legislative je ogromna, jer se konačno uvodi u crnogorsku privredu pojam i izraz ekološki proizvod, a koji se znatno razlikuje po svojim tehnološkim proizvodnim konceptima od dosadašnje klasične poljoprivredne proizvodnje.

Domaci cajevi

Durmitor je područje koje je zbog privrede bazirane na turizam i poljoprivredu uglavnom sačuvano od štetnih uticaja moderne civilizacije. Najatraktivniji i najperspektivni prostor u Crnoj Gori koji će kroz ovaj projekat dobiti još više na značaju. Zona je prostorno zamišljena u tri opštine: Žabljak, Šavnik, Pužine.Prostor koji vec sada, po skoro svim prirodnim parametrima konkuriše najvećim prirodnim draguljima svijeta. Ono što je brzom, nekontrolisanom industrijalizacijom gotovo izgubljeno u razvijenim zemljama, ono o čemu sanja većina čovječanstva.Dvostruka UNESCO zaštita, i sve ono što postoji na cjelokupnom području treba biti obuhvaćeno i brandirano u jedan zajednički okvir – „EKO ZONA DURMITOR“.

Poljoprivreda i turizam su do sada samo donekle opravdali svoje mogućnosti.
Održivi razvoj, eko turizam, proizvodnja organski zdrave hrane, usluge, smještaj, zaštita prirode, postepeno proširivanje i razvoj seoskih područja, učinilo bi da se stvori dugoročno održiv i razvijen region.
Posebno perspektivan za život mladih ljudi(što danas nije slučaj).

Sa turističkom ponudom koja podrazumijeva aktivni odmor: uzbudljiva putovanja, posjete kulturno istorijskim spomenicima, naučni/edukativni sadržaji, dnevni izleti sa raznim aktivnostima, obilasci planinina, izleti sa brdskim biciklima, pješačenje u prirodi, rafting na Tari, spuštanje i plivanje kanjonima Nevidio i Tara, veslanje na rijekama kajakom, alpinizam, obilazak pećina, skakanje padobranom, letjenje paraglajderom i zmejem, skijanje i bordanje na divjim stazama, jahanje, orientacija i snalaženje u prirodi, ronjenje, nordijsko trčanje, klizanje, jedrenje, veslanje i pecanje na rijekama i jezerima, i zimski i ljetni turizam…

Unesco, MAB

Da bi se ostvarili svi navedeni ciljevi neophodno je obezbijediti saradnju i podršku velikog broja relevantnih subjekata: na nivou lokalnih zajednica.
Opštine Žabljak, Šavnik, i Plužine, Nacionalni park “Durmitor”, škole, nevladine ekološke organizacije, zainteresovana preduzeća, turistička privreda, druge organizacije i pojedinci…
Na državnom nivou nadležna republička ministarstva, Nacionalni Parkovi Crne Gore, Zavod za zaštitu prirode, Agencija za životnu sredinu…
Uporedo uspostavljati kontakte sa sličnim regionima u svijetu, relevatnim međunarodnim institucijama, Evropska unija, Unesco, IUCN, itd…

Tokom realizacije projekta jedan od prioriteta je obezbeđivanje što šire podrške sve tri lokalne zajednice. Osnovna ideja projekta je transfer znanja, ideja i informacija, osposobljavanje lokalnih zajednica za samostalnu realizaciju svakog pojedinčnog dijela projekta.
Ovo posebno podrazumijeva: usmjeravanje razvoja područja u pravcu korišćenja ekoloških potencijala, njegov razvoj na održivim osnovama, otvaranje novih djelatnosti i usluga.

Projekat je potpuno u skladu sa preporukama EU od decentralizaciji…
Da se ne bi izgubio sklad sa cijelim područjem potrebno je odmah usvojiti i usaglasiti zakone na čijim bi se osnovama čitav projekat mogao dosledno sprovoditi.
U medjuvremenu uraditi i usvojiti prostorni plan sa arhitektonskim rješenjima koja će se oslanjati na tradicionalnu durmitorsku kuću i planinski stil gradnje. Ovakva rješenja bila stimulans za povratak starih zanata, etno sela, domaće radinosti i male privrede.Nešto što donosi vrlo brzo vidjlive ekonomske rezultate.

Bude li usvojena ovakva koncepcija razvoja ovog dijela Crne Gore, svaki proizvod bi na sebi mogao nositi standardizovanu eko oznaku “Eko zona Durmitor, što bi bila svojevrsna oznaka kvaliteta.
Uopšte, ovakvi koncepti su danas veoma uspješni i cijenjeni na svjetskom tržištu.
Ovako bi se, sa kvalititnim marketingom, zajedničkim nastupom na turističkom i privrednom trzištu moglo konkurisati i kod najprobiljivije turističke klijentele.
Uspostavljanjem regionalne robna marka – Durmitorskih proizvoda moglo bi se vrlo brzo doći finalnih proizvoda koji zahtijevaju manja ulaganja kao sto su: Durmitorski čajevi, mlječni proizvodi, preprada voća i povrća …

Logo EKO ZONA treba biti prihvaćen na cjelokupnom području, a kasnije implementiran u ukupnu turističku ponudu Crne Gore. Pored ovakvog zajedničkog pristupa Durmitor treba i samostalno marketinški nastupati na tržištima koja su posebno zainteresovana za ovo područje i naši su tradicionalni gosti (Dubrovnik, Novi Sad, Beograd, Prag, Sarajevo, Zagreb).

Internet prezentacija sa kojom smo predstavili durmitorski sir prljo je samo jedna od mnogobrojnih neiskorišćenih mogucnosti prljo.com

Ne želimo da ovaj projekat bude naše ekskluzivno pravo, pojedinačno ga niko i ne može do kraja ostvariti. Ovo je projekat koji budi zajednicu i zajedništvo jer je satkan od opšteg interesa…
Na ovakvom konceptu pored “Eko zone Durmitor” slične ili indetične potencijale imaju: Bokokotorski zaliv, Budvanska Rivijera, Region Prokletija, Skadarsko jezero i centralni dio Crne Gore, Ulcinjska rivijera…Ovo bi bio najbrži put do visokokvalitetne , razvijene, svjetske destinacije MONTENEGRO
Svaki region pored geografskih karakteristika odabrao bi i jedan proizvod po kome bi bio prepoznat…
Kotor / Masline, Prokletije/ Borovnica, Durmitor/ Čaj, Crmnica/Vino i groždje…

Projekat je nastao mnogo prije studijskog putovanja u Njemačku i iskustava koje smo tamo vidjeli…Indetične zamisli na različitim geografskim širinama…
U nastavku pročitajte kratki izvještaj iz Lajpciga…

Klikom na sliku pogledaj sajt Eko zone Durmitor

——————————————————-

U Lajpcigu održan seminar o Regionalnom marketingu
Četvrtak, 02. November 2006. 19:05 (durmitorcg.com)

Predstavnica RAZVOJNO KULTURNO INFORMACIONOG CENTRA „MOST“ Jelena Pavićević, učestvovala je na Seminaru “Regionalni marketing-Brendiranje proizvoda i regiona“, održanom krajem oktobra,2006. godine u Lajpcigu.Seminar je organizovan od strane njemačke agencije Inwent,koja se bavi razvojem ljudskih resursa, a bio je namjenjen učesnicima iz zemalja Jugoistočne Evrope. Iz Crne Gore su pored Predstavnika RKIC “Most“ na Seminaru učestvovali savjetnik u Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Radana Damjanović, mr Nikola Perović iz kompanije “ Plantaže“ i Veselin Gardašević iz NVO “Agro grupa“.

Seminar je obuhvatio teorijski i praktični prikaz brendiranja proizvoda i regiona.
Učesnici seminara su imali priliku da obiđu region Šprivald (Spreewald), koji je pravi primjer kako čitav region može postati brend.Šprivald se nalazi u državi Brandenburg, kroz koju prolazi rijeka Špri, a koja u predjelu ovog regiona formira deltu sa preko 1000 km riječnih kanala. Od 1991. godine Šprivald se nalazi pod zaštitom UNESCO-a kao, jedan od najvećih prirodnih rezervata i staništa rijetkih životinjskih vrsta, ptica i biljaka u Evropi.

Zahvaljujući priodnim preduslovima, a rukovođeni željom da se razvijaju, zadrže stanovništvo i podignu životni standard, entuzijasti ovog regiona su formirali asocijaciju Šprivald i stvorili regionalni brend, koji je prepoznat u čitavoj Njemačkoj.Veliki broj preduzetnika i firmi, osim što koristi svoj zaštitni znak i ima svoju poslovnu politiku, nalazi veliki interes da posluje pod logom asocijacije Šprivald, kao i da poštuje pravila koja su od zajedničkog interesa.Stanovnici ovog regiona bave se uglavnom poljoprivrednom proizvodnjom i turizmom.Glavni proizvod je krastavac, na koji su veoma ponosni, a najveće turističke atrakcije su vožnja biciklom i vožnja gondolama. Glavno tržište ovog regiona su Berlin i Drezden.

Ze vrijeme boravka u Šprivaldu učesnici seminara odsjeli su u jednom porodičnom hotelu,a za tokom boravka bili u posjeti gradonačelniku grada Lubenaua, obišli fabriku hrane i pića Rabe,obišli veliki Spa centar, vozili se gondolama tokom rječnih kanala, obišli privatnu pivaru , bili u posjeti jednom hostelu, razgovarali sa predstavnicima mjesnih turističkih kancelarija i degustirali njemačku nacionalnu kuhinju.Svha obilaska ovog regiona bila je da se vidi kako je i od čega stvoren brend Šprivald i kako svi zahvaljujući tom brendu žive, rade ,stvaraju i razvijaju se.

Njemci su bili odlični domaćini, kako ispred Inwenta, tako i svi oni sa kojima su se učesnici seminara sreli tokom radnog boravka.Svjesni svojih kvaliteta, discipline i odgovornosti, predstavili su svoju zemlju, region, grad i selo na najbolji mogući način i dali sve informacije i materijal koji nam može biti od značaja.
Bilo je dragocjeno slušati predavanja o brendiranju i gledati primjere brendiranih proizvoda i regiona u zemlji čija je ekonomija jedna od najvećih u svijetu, zahvaljujući između ostalog, i velikom broju svjetski poznatih brendova kao što su Mercedes, BMW, Audi Wolksvagen, Simens,Bavaria, Lufthansa i sl.

Za nas iz Crne Gore bilo je još značajnije što smo vidjeli kako se brendiraju proizvodi i regioni kakvi mogu postojati kao brend i u Crnoj Gori.Postojanjem volje, želje, strategije i dobre organizacije, Crna Gora može stvoriiti regionalne brendove od vise svojih regiona.
RKIC “Most“, je vec prije dvije godine napravio prve korake u brendiranju podrucja sa projektom Eko Zone Durmitor, ciji je region, eto igrom slucaja kao i Šprivald (Spreewald) pod zaštitomUNESCOa.
Ocekujemo da ce svi cinioci crnogorskog drustva konacno imati sluha
da na pravi nacin valorizuju ljudski i prirodni potencijal,
i da ce iskustva stecena na ovom studijskom putovanju
primijeniti u Crnoj Gori.

Klikom na sliku mozes pogledati sajt Spreewalda

Predstavlja međunarodnu konfederaciju ljudi i zajednica .
Eko selo je savremeno naselje gradskog ili seoskog tipa, u kojem ljudi žive u skladu sa prirodom, primjenjujući stare i nove tehnologije i znanja da bi stvorili novi, održiv, miran i bogat način življenja.
U okviru mreže, eko sela se sastaju i razmijenjuju ideje, tehnologije, ostvaruju kulturne i obrazovne programe.
Eko sela imaju za cilj obnovu životne sredine i sprovođenje ljudskih aktivnosti po principu “održivo plus”. Ako je održivi razvoj zasnovan na tome da se prirodi vrati isto onoliko koliko se od nje uzima, princip „održivo plus“ znači da se okolini daje više od onoga što se uzima.

Eko sela su uglavnom zasnovana na različitim kombinacijama tri faktora: Socijalnog, Ekološkog i Kulturnog/Duhovnog.

Neki faktori ekološke održivosti eko sela

1. Biodiverzitet –Da li se broj biljnih i životinjskih vrsta povećava ili opada? Da li mještani poznaju biljne i životinjske vrste u svom kraju?

2. Životna sredina – Da li kvalitet vode, zemljišta i vazduha raste ili opada? Da li mještani štite prirodne resurse?

3. Dostupnost, proizvodnja i raspodjela hrane – Koji procenat hrane se proizvodi na lokalitetu, i organskim metodama (bez korišćenja staklenika, pesticida, herbicida i-ili vještačkog đubriva?

4. Infrastruktura, izgradnja i saobraćaj – ekološki materijali, metode & dizajn
Da li postoji dovoljan broj kuća za stanovništvo, da li se koriste lokalni prirodni i upotrebljivi materijali? Da li se zgrade projektuju tako da se najbolje iskoriste prirodno svetlo i toplota i smanje energetske potrebe?
5. Potrošnja i upravljanje čvrstim otpadom – Da li se koriste metode za štednju prirodnih resursa i smanjenje proizvodnje otpada – reciklaža i ponovno korišćenje, popravljanje i proizvodnja artikala? Da li je organizovano uklanjanje smeća i da li to koriste svi mještani?

6. Voda – izvorišta, kvalitet i način korišćenja – Da li postoje lokalni izvori pitke vode? Da li se voda štedi?

7. Otpadne vode, zagađenje i prečišćavanje vode – Da li u zajednici postoji sistem prečišćavanja otpadnih voda? Da li postoji zagađenje voda, i koliko?

8. Energija – izvori i korišćenje – Koja količina potrošene energije potiče iz obnovljivih izvora (solarna, vjetar, hidro, biomasa, geotermalna) koji se nalaze u zajednici ili na drugom mjestu? Da li se metodi štednje energije primjenuju u izgradnji i drugim aktivnostima ?

Neki faktori soci j al ne održivosti eko sela

• M eđusobna pomoć i saradnja,osnovna sigurnost i povjerenje , zajedničko korišćenje resursa , komunikacije , trpeljivost prema razlikama , zajedničko donošenje odluka i riješavanje sukoba , zadovoljavajuća zaposlenost, zdrava lokalna ekonomija , mogućnosti za obrazovanje , zdravstvena zaštita i životni standard

Neki faktori kultur ne i duhovne održivosti

• Etničko i kulturno naslijeđe i istorija zajednice se čuvaju i prenose ; ku ltur ne manifesta cije ; mogućnosti za razvoj umjetničkih sklonosti ; slobodno vrijeme i raspoloživi prostor za rekreaciju i kulturne aktivnosti ; dizajn i estetski izgled naselja (tradi c ional na arhite k tur a ); sloboda vjeroispovijesti i toleranc ija ; poštovanje starijih ; zajednički ciljevi i moralna načela , osjećan pripadnosti, lični odnosi i pomoć članovima zajednice u krizi

Za više detalja v. dokument Community Sustainability Assessment (Procjena održivosti zajednice) (http://gen.ecovillage.org/activities/csa/pdf/CSA-English.pdf). Ovaj dokument za procjenu različitih aspekata održivosti zajednice i vodič za mnogobrojne mjere koje se mogu preduzeti radi poboljšanja održivosti zajednice.

Neke od aktivnosti u globalnoj mreži eko sela

- Obrazovanje kroz organizaciju radionica, seminara, kurseva, življenja i rada u eko selima i semestralnih programa otvorenih za sve zainteresovane, kao i kroz Gaja univerzitet, koji omogućuje nastavu na svim jezicima i svetsku mrežu predavača i mentora – www.gaiauniversity.org
- Turizam u eko selima – posjetioci mogu boraviti kao gosti, kao volonteri ili učestvovati u manifestacijama u eko selu.
- Održavanje veb sajta, biblioteke i objavljivanje glasnika i revija
- Održavanje konsultacija o korišćenju novih održivih tehnologija
- Održavanje sastanaka, kongresa i skupština
- Organizacija programa za stažiste
- Organizacija sajmova i festivala

Gorske oci

Predjeli Durmitora, po ljepoti i neokrnjenosti rijetko i autenticno dijelo prirode , proglaseni su nacionalnim parkom 1952. godine. Smjesten na sjeverozapadu Crne Gore, Park obuhvata osnovni masiv Durmitora sa kanjonima Tare, Drage i Susice i gornji dio kanjonske doline Komarnice, zauzimajuci povrsinu od 39,000 ha.
Osnovna odlika reljefa durmitorskog podrucja jeste prostrana visoravan na 1500 mnv, koju usijecaju duboke kanjonske doline i sa koje se uzdizu impozantni planinski vrhovi, od kojih je 48 sa preko 2000 mnv i medju njima najveci Bobotov kuk sa 2525m.

Mala Crna Gora

Ljepoti durmitorskog masiva posebnu draz daje 18 lednickih jezera, nazvanih “gorske oci“, na visinama iznad 1500m. Najvece i najatraktivnije je Crno jezero. Velicanstvenosti pejsaza doprinose, pored ljepote jezerskog basena i blistave vodene povrsine, prostrani sumski predio koji ga okruzuje i vrh Medjeda, gorostasno uzdignut nad njim. Udaljeno je 2 km od planinskog gradica Zabljaka, zimskog turistickog centra Crne Gore.

U blizini Crnog jezera nalaze se, ne manje impresivna, Zmijinje jezero, utonulo u stoljetnu smrcevo-jelovu sumu i Barno jezero, u sredini prostranog tresetista, okruzeno sa svih strana, takodje, cetinarskom sumom. U nizu hidrografskih bisera Durmitora izdvajaju se, ljepotom i divljinom okruzenja, Skrcka jezera, okovana ledom i snijegom do sredine jula Zeleni vir i Modro jezero i uljuljkana usred nepreglednih livada Vrazje i Riblje jezero.

Medju najljepsim ukrasima Parka su i bistre, silovite rijeke koje su ovom podrucju podarile velelepne kanjonske doline. Posebno impresionira rijeka Tara, kako ljepotom i pokretom svojih voda, tako i dubinom i pejsazem kanjona, cineci ga jednim od najljepsih u svijetu.

Susica kanjon

Po bogastvu flore i faune, slozenosti ekosistema, zastupljenosti preko 1300 vrsta vaskularnih biljaka sto predstavlja izuzetnu koncentraciju sa velikim brojem endemicnih i reliktnih vrsta, Durmitor predstavlja izuzetnu prirodnu vrijednost i trajnu inspiraciju naucnika i ljubitelja prirode. U sebi je unjedrio prave raritete prirode, kakve su i sume crnog bora na lokalitetu Crna poda cija grandiozna stabla, i do 50 m visine, odolijevaju vremenu punih 400 godina. Durmitorski nacionalni park obiluje znacajnim brojem spomenika kulture od antickog perioda do najnovijeg doba. Najkarakteristicniji su srednjevjekovni spomenici: razvaline gradova i utvrdjenja, mostovi i karaule, nekropole sa steccima i manastirski kompleksi u dolini rijeke Tare.

Kao primere etnoloske bastine, vazno je pomenuti tipove seoskih kuca tzv. “savardake“ i vodenice rasijane po katunima i durmitorskim potocima.

Sva raskos prirodnih ljepota, ambijentalnih i kulturnih vrijednosti Durmitora i rijeke Tare, preovladala je da se NP “Durmitor“ uvrsti …u spisak Svjetske kulturne i prirodne bastine, odlukom Medjunarodnog komiteta za Svjetsku kulturnu i prirodnu bastinu, u Parizu 1980. godine, dok je rijeka Tara i njena kanjonska dolina, UNESCO-vim programom “Covjek i biosfera“ 1977.godine uvrstena u svjetske ekoloske rezerve biosfere.

U srcu ovog područja nalazi se kanjon Pive sa Piskim jezerom, po cemu se citava ova oblast zove Piva.
Po prirodnim karakteristikama, čitava oblast opštine Plužine podijeljena je na tri dijela: Pivska Župa (predjeli oko toka Pive i njenih pritoka), Pivska Planina (visoka planinska oblast koja zalazi u masiv Durmitora) i Zapadna planinska oblast (Bioč, ogranci Volujaka, Maglića, Lebršnika, Ledenice i Golije).

Administrativni centar opštine su Plužine, gradić smješten na samoj obali Pivskog jezera. Nekada, prije potapanja kanjona Pive, Plužine su se nalazile na mnogo nižoj nadmorskoj visini. Izgradnjom hidrocentrale Piva, krajem 70-ih godina prošlog vijeka, ovo područje je potopljeno, a na obali nastalog jezera sagrađeno je novo naselje. Tako su današnje Plužine najmlađa varošica na Balkanu.

Većina stanovnika Pližina zaposleno je u HE Piva i u Fabrici elektroda Plužine. Po bruto dohotku. Po bruto društvenom proizvodu po stanovniku, opština Plužine se može uvrstiti među razvijenije opštine u Crnoj Gori, prije svega zahvaljujući hidroelekrani Piva (2.787 eura po glavi stanovnika). Međutim, realno stanje je drugačije, jer opština ne raspolaže sa tim sredstvima.

U 60-ak plužinskih sela, stanovništvo se uglavnom bavi poljoprivredom i stočarstvom. Većinom su to individualna seoska domaćinstva, sa izuzetkom farme na Pišču pod Durmitorom, koja ima veoma bogat stočni fond za današnje prilike.

Priroda i turizam

Rafting rijekom Tarom

Iako većina stanovnika plužinske opštine živi od poljoprivrede i stočarstva, ovo područje ima ogromne potencijale za razvoj turizma. Na žalost, najveći dio njih nije valorizovan na pravi način.
Grandiozni kanjoni Tare, Pive, Komarnice i Sušice, Pivsko jezero, planiski masivi sa prozirnim jezerima (Trnovacko, Stabanjaska i Skrcka), idilična sela Pivske Planine, idealan su ambijent za avanturu, ali i za odmor. Prevaziđenost stereotipa da turizam podrazumijeva sunčanje na plaži i udobnu hotelsku sobu, otvara šansu ovakvoj destinaciji da se probije na evropskom, pa i svjetskom turističkom tžištu. Područje Pive ima sve ono što savremeni turisti traže, potreban je samo dobar marketing da oni saznaju za nju, da dođu i vide, a onda će se, bez sumnje, uvijek ponovo vraćati ovoj divljoj ljepoti

Idealni uslovi za lov, ribolov, rafting, krstarenja jezerom, planinarenje, i pjesacenje, samo su dio potencijala za razvoj turizma. Uz sve to, pivska sela su bogom dana za razvoj eko i etno turizma, koji su posljednjih godina hit u Evropi. U tom smislu, posebno se moze izdvojiti Crkvicko Polje, po mnogima jedno od najljepsih sela u Crnoj Gori, za koje vec pokazuju interesovanje medjunarodne organizacije koje forsiraju ove vidove turizma.

Crkvicko polje

Opština Plužine nema razvijenu industriju, koja bi zagadila i narušila ovu, u pravom smislu riječi – ekološku sredinu.

Tara

Biser kojim se ne moze pohvaliti nijedna evropska turisticka destinacija, rijeka Tara sa svojim kanjonom, glavni je adut za razvoj turizma u pluzinskoj opstini. Najdublji kanjon Evrope, a drugi po dubini na Svijetu (poslije Kolorada), pravi je mamac za turiste zeljne avanture i uzivanja u divljoj, netaknutoj prirodi.
Najatraktivniji dio kanjona, u duzini od preko 20 kilometara, pripada upravo ovoj opstini. Na tom dijelu Tare nalazi se najveci broj bukova i brzaka, sto predstavlja izazov za sve ljubitelje raftinga, kojih je sve vise. To pokazuje i veliko interesovanje agencija i turoperatora, u cijim je aranzmanima rafting Tarom sve vise zastupljen, i to upravo na ovom dijelu kanjona.

Oko kanjona raste bujna vegetacija sa brojnim endemima, veoma interesantna za botanicare i biologe.
Na Scepan Polju, gdje je i granicni prelaz sa Bosnom, Tara se sastaje sa Pivom, i dalje grade Drinu.
Osim turistickog, ove tri rijeke imaju i izuzetan hidroenergetski potencijal. Zato nije ni cudo sto su odavno na meti energetskih lobija. Jos od kraja sedamdesetih godina, postoje planovi za izgradnju hidroelektrane Buk Bijela na Drini, cime bi se potopilo 12 od pomenutih 20 kilometara kanjona Tare, i dio kanjona Pive. Srecom, i tada i danas, svijest o prirodnoj i turistickoj vrijednosti ovog podrucja pobijedila je argumente za njihovo potapanje. Prosle, 2004. godine, konacno je stavljena tacka na pitanje o potapanju ovih kanjona, usvajanjem Deklaracije u crnogorskom parlamentu. Akcija «Necu baru – hocu Taru», koju je pokrenuo nevladin sektor a podrzali je mediji i gradjani, pokazala je da je narod u Crnoj Gori svjestan da nema tih interesa koji mogu parirati ljepoti Tare i njenim prirodnim vrijednostima.

Pivsko jezero

Iako ga nije stvorila priroda nego ljudska ruka, Pivsko jezero očarava jepotom. Njegova smaragdno-zelena boja, u kontrastu sa surovim sivim liticama nekadašnjeg kanjona Pive, po kojima se često mogu vidjeti divokoze, oduzima dah posmatraču. Put usječen kroz kamen, sa brojnim tunelima nakon kojih se otvara stalno nova i drugačija panorama, pruža fantastičan pogled na 42 kilometra dugo jezero.
Vožnja brodom po, kao ogledalo glatkoj površini, daje vam osjećaj iskonskog mira, a pogled na kamene litice ispunjava strahopoštovanjem prema onome što je priroda vjekovima stvarala i vajala.

Trnovacko jezero

U podnozju Maglica, na krajnjem sjeverozapadu Crne Gore, nalazi se Trnovacko jezero. Tesko je dostupno, pa samim tim i nedovoljno istrazeno i poznato. Do jezera se moze doci preko Pluzina i preko Foce (Republika Spska), s tim sto obje varijante podrazumijevaju po nekoliko sati pjesacenja. Iz tog razloga, posjecuju ga uglavnom planinari, ali i ribolovci, jer je jezero prepuno kvalitetne ribe.

Trnovacko jezero ima oko 600 metara u precniku, nepravilnog je oblika sa varirajucom dubinom. Posebno ocarava njegova modro-zelena boja, zbog koje izgleda kao smaragd, brizljivo sakriven obroncima okolnih planina. U blizini jezera je i jedna od posljednjih prasuma u Evropi, Perucica.

Istorija

Prema istorijskim podacima Piva je kao jedna od slovenskih župa bila u sastavu prve srpske države koja se formirala u IX vijeku, zajedno sa oblastima oko Tare i Lima.
Piva kasnije, u X vijeku, ulazi u sastav Zetske države. Od Nemanjina vremana pa sve do raspada Dušanovog carstva Piva, je ponovo u sastavu srpske drzave, a zatim u sastavu države velmože Nikole Altomanovica, pa bosanskog kralja Tvrtka I, onda velmoza Sandalja Hranica i najzad Stjepana Vukčića-Kosače (Herceg Stjepan).

O zbivanjima na ovom podrucju iz doba Hercega Stjepana sacuvano je niz interesantnih predanja i legendi. Sama prijestonica Hercega Stjepana bila je utvrđeni grad Soko u Pivi iznad Šćepan Polja. Osim ovoga on je u Pivi imao još jedan utvrđeni grad Tabangrad, iznad današnjeg sela Stabana.
Zidine Hercegovih gradova u Pivi, Sokola i Tabangrada, još odolijevaju vremenu. Osim toga, uspomena na Hercega čuva se u nazivima nekih mjesta kao što su Hercegova strana i Hercegovi vinogradi. Međutim, ime Šćepan Polja nije nastalo po Hercegu Stjepanu, već se tako zvalo i prije njega po crkvi posvećenoj sv. Stjepanu.

Piva je u to doba predstavljala vrlo značajnu i u neku ruku središnu oblast jedne prostrane države koja je obuhvatala: Tođevac (lijevo od rijeke Sutjeske), Foču, Goražde, Prijepolje, Pljevlja, Nikšić, Kluč (kod Gacka), Trebinje, Klobuk, Blagaj (kod Mostara), Herceg Novi, Risan i mnoge druge oblasti i gradove. Zato je i saobraćaj kroz nju tada bio veoma živ. Dolazoli su dubrovački i drugi primorski trgovci, donosili gradsku robu, a odgonili stoku, vosak i dr. Iz Pive se tada izvozila i ruda, vjerovatno ruda bakra, jer skorašnja istraživanja ukazuju na to da se na Šćepan Polju, oko Crkvica i Mratinja nalaze tragovi nekadašnjih rudarskih radova.

Za turskog vremena Piva je uživala dosta široku plemensku autonomiju i time se njen status bitno razlikovao od statusa ostalih plemena i krajeva pod Tucima. Piva je stalno imala svog vojvodu i seoske knezove, koji su vršili skoro svu upravnu i sudsku vlast, a birao ih je narod na plemenskom, odnosno na seoskim zborovima. Interesantno je da je ovakav izbor pivskih vojvoda potvrđivao posebnim ukazom sam turski sultan, što govori o visokom stepenu autonomije.
Pa i pored takvog statusa, Pivljani su vrlo često ustajali protiv turske vlasti. Prvi od većih ustanaka u ovim krajevima planuo je krajem XVI vijeka pod vođstvom vojvode Grdana. Poprište ovog ustanka, pored Pive, bio je i kraj oko Nikšica. Kasnije sredinom XVII vijeka, iz borbi protiv Turaka izrasta jedna od najvećih figura oslobodilačkog otpora u ovim krajevima, harambaša Bajo Nikolić – Pivljanin, koji gine na Vrtijeljci, braneći Cetinje, 1685 godine.
Najveći i poslednji ustanak protiv turske vlasti bio je 1875. godine (Nevesinjska puška). U ovom ustanku posebno se istakao Lazar Sočica, kasnije pivski vojvoda, koji je bio jedan od najviđenijih vođa ustanka. Ovaj ustanak obuhvatio je, pored čitave Hercegovine, i neoslobođene krajeve Crne Gore. Poslije ovih borbi, odlukom Berlinskog kongresa 1878. godine, Piva ulazi u sastav Knjaževine Crne Gore.

Tokom prvog svjetskog rata, tradicionalna privrzenost Pivljana slobodi ponovo se izražava u komitskim četovanjima protiv švapske okupacije.
Tokom najdužeg perioda u staroj Jugoslaviji Piva je imala dvije opštine: župopivsku, sa sjedistem na Goransku, i planinopivsku, sa sjedistem na Trsi.
U NOB-u, od 1941-1945. godine, Piva je bila poprište velikih bitaka, naročito 1943. godine, u danima pete neprijateljske ofanzive.
Tokom te ofanzive, stanovnistvo Pive bilo je izloženo zvjerskom teroru neprijateljske vojske, zloglasne njemačko-ustaške divizije “Princ Eugen“. Samo u mjestu Dola iznad sela Miljkovca Nijemci su pobili oko 400 ljudi, žena i djece. (izvor: www.pluzine.cg.yu)

Kultura

Na teritoriji opštine Plužine nalazi se nekoliko izuzetno značajnih kulturno istorijskih spomenika. Najpoznatiji su Pivski Manastir, Soko Grad i Gradina.

Pivski manastir

Mnogo je pisano i pričano o Pivskom Manastiru. Jedan od tekstova koji na najbolji način dočarava sliku o njemu, objavljen je u listu “Danas”:

Čudesna selidba

Sakriven u bespuću iznad izvora rečice Sinjac, lepog Pivskog oka, Pivski manastir je postao poznat tek nakon 1970. godine kada je zbog gradnje hidroelektrane počelo njegovo izmeštanje na bezbedno mesto koje neće biti poplavljeno. Obeležen je svaki kamen, svaka kockica i, manastir je podizan narednih deset godina u selu Sinjac, dva kilometra iznad mesta gde ga je u 16. veku podigao Savatije Sokolović. Nema ko nije pisao o premeštanju manastira, svetska javnost je bila veoma zainteresovana i oduševljena, svi su se divili što je kao nekim čudom, opet, i na tom drugom mestu, onaj isti originalni manastir. Ukratko, po tom događaju pročuo se Pivski manastir.

Savatije Sokolović je bio postrižnik trebinjskog manastira o kome u natpisu nad glavnim vratima u naosu crkve, izuzetno detaljan i opširan natpis o građenju, piše da je docnije bio patrijarh pećki i svih Srba. Veruje se da potiče iz porodice Sokolović i da mu je veliki vezir Mehmed paša Sokolović bio bliski rođak. U Savatijevo vreme, Turci su zabranili podizanje novih crkava, ali su dozvoljavali obnavljanje starih. I, pod izgovorom da obnavlja staru crkvu, Savatije je podigao novu crkvu što mu, misli se, ne bi pošlo za rukom da nije imao u to vreme čuveno prezime. Pored južnih vrata u manastiru Pivi sačuvan je njegov portret. Prikazan je kao ktitor, on drži Pivski manastir i prinosi ga Bogorodici. Sa druge strane vrata je lik muškarca, svetovnog lica, bogato obučenog, sa okruglom bradom i turbanom, koji je ruke pružio prema zgradi naslikanoj iznad vrata. Očigledno, to je čovek koji je imao velikog udela u zidanju manastira, pa se pretpostavlja da je to veliki vezir Mehmed paša Sokolović.

Misli se da je patrijarh Savatije sazidao manastir baš na tom mestu zato što je nameravao da prenese sedište patrijaršije iz Peći na neko mesto zaštićeno od turskog zuluma, pa mu se sakrivena Piva učinila idealnim mestom. Otud u Pivskom manastiru oprema dostojna sedišta patrijaršije: horos, Bogorodičino kolo, polilej na kojem su visile ikone, zatim arhijerejski sto, i takozvana krasna vrata između priprate i glavnog broda crkve. Sve to je i sada na svom mestu. Horos je od orahovine ukrašen intarzijom, sastavljen je od 22 dela, a sa unutrašnje strane su rukom slikani ornamenti i godina – 1601. Polilej krasi vez od slonove kosti i sedefa, na njemu vise praznične ikone oslikane obostrano i okovana nojeva jaja. Igumanski sto, u pitanju je presto, je iz iste godine kao i horos. Ukrašen je intarzijom od kosti i minijumom i slikanim elementima u crvenoj, plavoj i žutoj boji. Vrata su prelepa, po nekima su najlepša kod nas. Od masivne orahovine su, ukrašene koštanom intarzijom i minijumom sličnih šara kao i presto.

Pored manastira je savremeno uređena riznica. U vitrinama su izložene ikone na drvetu koje su visile na polijeleju, osim jedne ostale su Longinove, knjige – na primer Psaltir Crnojevića, poklon manastiru patrijarha Savatija, štampan na papiru, jedna od prvih knjiga na Balkanu iz štamparije Crnojevića na Obodu kod Cetinja iz 1493. godine, zatim putiri, čaše, fišeklija Baje Pivljanina, bakropis manastira Pive, i još mnogo dragocenosti.

Bila sam nedavno u Pivskom manastiru, jedne subote, oko podne. U dvorištu me dečekao mir, preslatki radoznali mačići, kuce, i predusretljivi domaćin. Rado mi je pričao o svemu i svačemu, željan, čini mi se, da što više saznam o manastiru. Zadržala sam se, verovatno, čitav sat. Za to vreme, niko nije ušao u manastir. Sonja Ćirić, “Danas”

Soko Grad (Šćepan Grad)

Šćepan Grad je na jednom karstnom grebenu više Šćepan Polja. Očuvale su se zidine od grada, ali to je sve obraslo u šumu, da mu se ne može prići ni skoje strane. Položaj grada je vrlo podesan. On je čuvao prelaz na Šćepan Polju, i odbijao sa malim snagama svaku navalu ka Pivi i Drobnjaku. Grad je sa prisojne strane, pa iako je na priličnoj nadmorskoj visini – ima preko 700 m, klima mu je vrlo prijatna. Okolina grada je bogata vodom i šumom, a podnožje mu zapljuskuju Tara i Piva. On se pominje i prije XV vijeka.

Gradina

Gradina ispod Stabana je ostatak nekih zidina na jednoj strmoj, kamenitoj kosi, pri utoku rječice Sutulije u Vrbnicu. U blizini ove gradine ima mjesto koje se zove vinogradi, i narod Gradinu zove Gradina Ercega Šćepana, a vinograde – Ercegovi vinogradi.

Saobraćaj

Kroz Pluzine prolazi magistralni put koji povezuje Crnu Goru sa Bosnom, tacnije – njihove administrativne centre, Podgoricu i Sarajevo. Ovo je jedina, ali izuzetno znacajna saobracajnica, jer omogucuje laku dostupnost ovom podrucju. Posebno je frekventna tokom ljetnjih mjeseci, kada turisti iz Bosne i Centralne Evrope dolaze u Crnu Goru.

Takodje vrlo znacajan i atraktivan je put koji povezuje Pluzine i Zabljak, preko Durmitora. Na zalost, jedan dio puta je makadamski, zbog cega ga koristi mali broj ljudi. U okviru projekta Durmitorski prsten, predvidjena je rekonstrukcija ove saobracajnice. Time ce ljepote Durmitora, posebno njegovih atraktivnih djelova Prutasa i Sedla, brojnih jezera kao i kanjona Susice, postati lako dostupne turistima i ljubiteljima netaknute prirode.

Odov most / Bijela - Savnik

Opstina Savnik se nalazi u sjevernom dijelu Crne Gore, u visoko-planinskoj zoni Dinarida izmedju: 40° 52′ 31” i 43° 7′ 30” sjeverne geografske sirine i 18° 52′ 47” i 19° 22′ 31” istocne geografske duzine.Povrsina opstine iznosi 553 km2. Opstina se sa juga granici opstinom Niksic, sa istoka su opstine Kolasin i Mojkovac, sa zapadne strane Pluzine, dok je na sjevernoj strani opstina Zabljak.
Teritoriju opstine Savnik cine varosice Savnik i Boan i sela: Bare, Borovac, Godijelji, Grabovica, Gradac, Gornja Bijela, Donja Bijela, Gornja Bukovica, Donja Bukovica, Vrtoc Polje, Duzi, Dubrovsko, Dobra Sela, Komarnica, Kosorici, Krnja Jela, Malinsko, Milosevici, Mljeticak, Mokro, Petnjica, Poscenje, Pridvorica, Previs, Provalija, Sirovac, Slatina, Strug, Timar i Tusinja.

Administrativni centar opstine, varosica Savnik nalazi se na sastavu tri rijeke Bukovice, Bijele i Savnika na nadmorskoj visini 840m.To je naselje na najnizoj koti u opstini.Taj prostor je bio sav obrastao vrbacima, savicama po cemu je i novo naselje dobilo ime. Za razliku od vecine naselja u opstini koja datiraju po nekoliko vjekova naselje Savnik je novo, osnovano je 1861. godine. Osnovali su ga doseljenici iz drugih krajeva Crne Gore i Hercegovine. To su bili trgovci, tufegzije i kovaci zanimanja koja su bila neophodna drobnjackim stocarima i ratnicima. Posto je najveci dio Drobnjaka neposredno prije toga pripojen Crnoj Gori mjesto se pocelo brzo razvijati i ubrzo je postalo administrativni centar Drobnjaka, izgradjena je skola, osnovan kapetanski i oblasni sud, posta i telegraf i telefon, vojna komanda, crkva…

Reljef je jako dinamican i slozen. Cine ga planinski masivi, visoravni i doline rijeka i kanjoni. Nagle visinske promjene su karakteristika ovog prostora, vise od 90% povrsine je iznad 1000 m nadmorske visine.
Opstina Savnik nalazi se u podrucju u kome vlada izrazito planinska klima.
Medjutim klima u samoj varosi Savniku i u cijeloj uvali drobnjackoj klima je umjerena sa ne velikim padavinama zimi i toplim ljetom. Tako na primjer srednja godisnja temperatura Savnika je 8° C, a broj suncanih dana krece se do 210 dana u godini. Prosjecna godisnja kolicina padavina iznosi oko 2023mm

Saobraćaj i veze: Putni pravac Niksic-Savnik-Zabljak-Pljevlja
U planu su vec dugo vremena izgradnja dva putna pravca: Zabljak-Savnik (sa tunelom kroz Ivicu duzine 2,8km.) – Niksic i dalje za Risan i Mioska-Boan (sa tunelom Semolj duzine 1600m) – Zabljak. Oba tunela su zapoceta i uradjeno po nekolike stotine metara i napusteni. Nastavak izgradje ovih putnih pravaca je preduslov bilo kakvih planova u durmitorskom podrucju.
Mobilna telefonija pokriva, preko repetitora na Kravici, Slatini i Urjaci, cijelo podrucje opstine.

Selo Tusinja - Savnik

Poljoprivreda je vjekovima bila osnovna djelatnost ljudi ovog kraja.
Gajenje ovaca, koza, govedi i konja je tradicija. Meso, mlijeko, skorup, sir, koza i vuna su proizvodi sa prepoznatljivim kvalitetom. Nosilac razvoja stocarska farma u Bukovici je ishitrenom odlukom Vlade, o vracanju zemlje prethodnim vlasnicima, je zatvorena sto treba ispravljeno. Ukupan stocni fond u 2001. god. Iznosio je: 11500 ovaca, 3500 govedi i 350 konja.

Sijanje jecma, razi, ovsa i helde, iako vec pomalo zaboravljeno, treba obnoviti jer te zitarice uspijevaju dobro, jos kad su proizvodi u kategoriji zdrave hrane onda svaka kolicina moze biti ekonomski opravdana.
Treba posebno pokloniti paznju vocarstvu jer predio niskog Drobnjaka je idealno podrucje za uzgoj sljive, jabuke i kruske od kojih se tradicionalno prave dobre prirodne rakije.
Od povrtarskih kultura ovdje uspijeva odlicno krompir, kupus, grasak, luk, mrkva, cvekla.

Vode su veliko bogastvo opstine , izvorske vode i izgradnja postrojenja za punjenje i flasiranje. Prema kvalitetu i izdasnosti evidentirano je 5-6 izvora koji se mogu rentabilno eksploatisati. Za neke od njih se rade koncesioni elaborati. Izvor Maljen u Gornjoj Bukovici vec je u eksploataciji; tamo je uradjena fabrika vode “Gorska” koja zaposljava petnaestak radnika i vec je nasla svoje mjesto na trzistu.
Vode savnicke opstine pripadaju slivu Crnoga mora. Svi potoci, sve rijeke i rjecice salju svoju vodu Bukovicom odnosno Komarnicom rijeci Pivi i pune akumulaciju hidroelektrane Mratinje. U savnickoj opstini ima pet rijeka, i mogu se njenom u pravom smislu nazvati, jer u njoj sve izviru i gube svoja imena. To su: Tusinja, Bukovica, Bijela, Savnik i Komarnica.

Najveca je i po duzini i po kolicini vode Bukovica. Izvor joj je ispod planine Ranisave, na visini od 1391 met. a uvor na 750 met. dakle pad joj je korita od izvora do sastava sa Komarnicom 641 metar. Od sastava sa Bijelom i Savnikom Bukovica se zove Pridvorica ili samo Rijeka ali to nije pravilno jer sve do sastava sa Komarnicom je rijeka Bukovica i njena ukupna duzina je 42 km.
Rijeka Tusina nema pravog izvora nego se sastaje vise potocica i izvora sa raznih krajeva i tek ispod Somine i Krnje Jele moze se reci da je rijeka sa pravim tokom.Tok joj je od Krnje Jele do usca u Bukovicu kod Borove Glave, ukupne duzine 10km. Bijela izvire iz sela Gornje Bijele ispod brda Gradine na visini od 1000 m ispod same planine Lole. Izvor je Bijele jako vrelo. Od Manastira rijeka tece kanjonom cije strane su okomite i visoke do 600m. Na izlazu iz kanjona na rijeci je poznati Odov most.

Savnik izvire ispod Pogledina u sumama previskim ispod sela Previsa. Tok mu je dugacak 1,5 km. Nekada je na na ovoj maloj rijeci bilo 14 mlinova, danas je na njoj mini elektrana.
Komarnica izvire iz Poljane Komarske. Ona tece izmedju Boljskih i Komarskih Greda,zatim kroz selo Komarnicu ,pa ulazi u kanjon Nevidio, i poslije kanjona se sastaje sa Bukovicom, tece kroz novi kanjon i spaja se kod Bozura sa rjecicom Sinjac i grade Pivu. U koritu Komarnice i najniza visinska kota opstine 650m, kod Brezovog brda. Kanjon Nevidio koga “NIKO NIJE VIDIO” do avgusta 1965. god kada su ga osvojili planinari niksickog “Javorka”, dugacak je 4,5km, a na mjestima sirok 2 do 3m, je izuzetna turística atrakcija .Visina kanjona je do 300m, a na zaravnima sa obadvije strane kanjo na su dva najstarija drobnjacka sela Poscenje i Duzi. Ukupna duzina rijeke je 48km.

Od ukupno 20 durmitorskih jezera dva se nalaze u savnickoj opostíni; to su Poscenska jezera koja svojom zivopisnom ljepoto cine selo Poscenje jedno od najljepsih sela u Republici.
Savnik je poznat i po dva prirodna fenomena. Prvi, u danima oko ravnodnevnice sunce se radja i zalazi dva puta u toku dana. Ujutru sunce izadje iza brda Kravice i oko dva sata poslije podne zadje za brdo Gradac. Kasnije, oko tri i po sata sunce opet izgrije i pojavi se u kanjonu Bukovice da bi na kraju dana zaslo za Vojnik.

Drugi, u toku dana narocito ljeti kad je susa rijeku Savnik u toku dana po nekoliko puta „uhvati mukavica“. Mukavica je vrsta kraskog vrela koje cine dva podzemna izdana medjusobno povezana. Zbog toga sto se u doba suse izdani neravnomjerno pune i prazne pojavljuju se vazdusni jastuci i izvor odjednom presusi. Voda u koritu rijeke nestane i to traje po nekoliko minuta ili do pola sata u toku dana, zavisno kolika je susa.

Prvi slovenski naziv ovoga mjesta bio je “Varezina voda”, vjerovarno zbog jakog izvora pitke vode, oko koga se i formiralo naselje. Kasnije, dobija naziv “Hanovi” ili izvorno “Anovi”, gdje su odmarali trgovački karavani. Današnji naziv Žabljak dobija zvanično 1870. god., kada je u istom danu započeta izgradnja crkve, škole i kapetanskog doma. U ratnim danima i pustošenjima stare građevine su nestale. Ostala je samo Crkva Sv. Preobraženja, podignuta u čast pobjede nad Turcima, 1862. godine. Nastanak Žabljaka pratio je i začetak nekoliko trgovačkih i zanatskih radnji i kafana. Tako je, već osamdesetih godina 19 vijeka, Žabljak predstavljao i neku vrstu tržista, što je uticalo da postepeno počne preuzimati ulogu upravnog središta durmitorskog regiona. U periodu prije Drugog svjetskog rata, Žabljak je predstavljao varošicu sa tipično planinskom arhitekturom. Već u tom periodu, jedinstvena priroda počinje da privlači veliki broj turista iz tadašnje Kraljevine Jugoslavije, ali i iz inostranstva. Posebno su, zbog svojih veza sa Crnom Gorom, bili brojni gosti iz Italije. Osim veličanstvenog prirodnog ambijenta, bogatstvo ovoga područja životinjskim svijetom i pogodnostima, koje pruža za lov i ribolov, dovodi na Žabljak i dosta zaljubljenika u ovu vrstu sporta. Tokom Drugog svjetskog rata, varošica je bila spaljena. Spaljeni su svi domovi, ustanove i ništa od ovog malog planinskog naselja nije ostalo, osim loma i zgarišta. Od tada, pa sve do današnjih dana, Žabljak se gradio i izgrađivao i postao centar zimskog turizma u Crnoj Gori. Jedinstvena i raznolika prirodna bogatstva, na ovako malom prostoru, preporučili su Žabljak za ekološku prijestonicu prve ekološke države na Svijetu. Poslanici Skupštine Crne Gore, opijeni svježim planinskim zrakom, na vanrednoj sjednici, odžanoj pod vedrim nebom, donijeli su odluku o proglašenju Crne Gore za prvu ekološku državu i jednoglasno izabrali Žabljak za njenu prijestonicu

OKOLINA

U okolini Žabljaka, nalazi se veliki broj sela i njihova starost je veoma različita. Neka od durmitorskih sela postoje vjekovima, dok su neka kasnije formirana. Naseljenici, koji su formirali ova naselja uvijek su birali pogodnija i zaklonitija staništa, dajući, pri tome, prednost prisojnim stranama i zelenim livadama. Jedan broj ovih sela, formirao se na mjestima gdje su prvobitno bili katuni ili neka stara naselja. Što se tiče samog stila gradnje, u tom pogledu ima značajnih razlika. Najveci broj sela je tzv. “razbijenog” tipa i kuće mogu biti dosta udaljene jedna od druge. Ima i sela gdje su kuće manje više blizu jedan drugoj, ali uopšte uzeto, sela i kuće su gradjene, bez nekog određenog reda i poretka. U durmitorskim selima, dosta je čest slučaj da sela dijele na gornje i donje, pa se ona tako i zovu. Donje selo je, po pravilu, starije selo dok je gornje nastalo vremenom, možda iz katuna ili sezonskih naselja stanovnika iz donjeg sela.

KLIMA

Najveći dio Durmitorskog područja ima prosječnu godišnju temeperaturu od 2 do 8 stepeni Celzijusa. Godišnje je 120 dana pod snijegom, većim od 15 centimetara, a skijaški tereni, koji su na većoj nadmorskoj visini, imaju sniježni pokrivač pogodan za skijanje 150 dana u godini.
U višim predjelima Durmitora i preko čitavog ljeta se mogu vidjeti nameti snijega, a u području Kalice je tzv. “DEBELI NAMET“, dugačak 200 do 300 metara, na kome se može skijati i usred ljeta.
Klima ima odlike, od župske u kanjonima rijeka, preko subplaninske na visinama do 1200 metara, do tipične alpske. Zime su duge i hladne, ljeta relativno kratka i svježa, a zanimljivo je da su jeseni toplije od proljeća.

LJUDI

Stanovništvo sa ovih prostora pripada, po Jovanu Cvijiću, Dinaridskom tipu čovjeka. On konstatuje: “To su ljudi od snage i moći, mahom vrlo visoki, vitki, elastični, nikada gojazni, lica pun izraza, jakih jagodica, sokolovih očiju, najljepši soj Balkanskog poluostrva“. Teška vremena, kao i teški uslovi života, ćerali su narod, koji je živio ovdje, na vječitu borbu, borbu sa prirodom, pokušavajući da je pobijede, koliko je to moguće i učine je svojim saveznikom. Ta vječita borba, dovela je do toga da su samo najjači ostajali, tako da su migracije stanovništva velike. Oni koji su ostajali i ostaju, potvrđuju pjesničku misao da se iz kamena rađa samo ono što je tvrđe od njega, kao i to da je kamen ljudska kolijevka, a planina gospodska stolica.

Takvi su i durmitorci, ljudi gorštaci, tvrđi od kamena i jači od planine, koja ih je sačuvala i uvijek spremni da brane svoj kamen, kao nešto najvrijednije.

ETNOGRAFSKO BLAGO

Prirodni ambijent, uslovi privređivanja i način življenja, posebno su našli odraza u tradicionalnoj arhitekturi, izradi oruđa za rad i predmeta za upotrebu u domaćinstvu, kao i u načinu odijevanja ljudi u ovome kraju. Objekti za stanovanje i predmeti za rad i domaćinstvo su tradicionalno izrađivani od drveta, a predmeti za odijevanje i obuvanje od vune, konoplje, lana i kože. Posebno su lijepo oblikovani i često izrezbareni predmeti za domaćinstvo izrađeni od drveta. Jedan od predmeta te vrste je “stolovača”, koja se izrađuje od tvrdog drveta, najčešće od javora, a odlikuje se lijepom formom, maštovitom ornamentikom i prefinjenom rezbarijom. Kolijevka, takođe, predstavlja predmet, čijem oblikovanju, ukrašavanju i izradi se poklanja posebna pažnja, jer se radi o kultnom predmetu, koji se skoro nikada ne otuđuje
Domaćicama je posebno stalo da imaju lijepo izrezbarene preslice, koje često predstavljaju izuzetne umjetničke tvorevine lokalnih majstora. Predmeti za odijevanje, pravljeni su od ručno tkanih materijala ili su pleteni od vune. Od tkanih materijala, posebno lijep izgled imaju valjane ponjave, velence i drugi prekrivači, zatim struke džamadani, zubuni, suknje, dušanke, dijelovi tradicionalne crnogorske nošnje i drugi predmeti za odijevanje pravljeni od vune. Od pletenih proizvoda, po ljepoti i interesantnosti motiva, ističu se džemperi, šalovi, priglavci i čarape. Kao obuća, korišćeni su opanci pravljeni od ovčije kože.

Etnogarfsko blago prestavlja veliko bogastvo i vrijednost ljudi u ovome kraju, ali ono postepeno iščezava, pod uticajem novih industrijskih proizvoda, kao i savremenog načina života. Neki od ovih starih zanata su, ipak, izdržali nalet novih doba. Tako i danas na Žabljaku možete kupiti, kao suvenir, ali i kao stvar određene upotrebne vrijednosti, veliki broj navedenih predmeta

DANAS

Danas se Žabljak privredno orjentiše na TURIZAM i proizvodnju zdrave hrane, što će sigurno pomoći da zauzme ono mjesto koje zaslužuje. Novi način razmišljanja, privatna inicijativa, ulazak stranog kapitala i otvorenost prema svijetu, može učiniti da Žabljak postane veoma razvijeno turističko središte, evropskog formata. Ovdje sezona traje cijelu godinu : zimski turizam, proljeće i jesen (seminari, splavarenje, lovni turizam…) i ljeto (odmor i rekreacija, sportski turizam).
Ljetnju turističku sezonu 2005 Žabljak dočekuje u novom ruhu, sa uređenim centrom grada, što će doprineti kvalitetu turističke ponude ovog planinskog centra.

Posjetom ovom mjestu, sigurno ćete osjetiti pravi mir, spoj tradicije i modernog, nevjerovatno prirodno okruženje, zanimljive gostoprimljive gorštake, dosta toga neobičnog (ali lijepog i zanimljivog) i sigurno osloboditi misli od svakodnevnih stresova…